Thực Trạng Người VN ở Mỹ.

Phạm Thành Sơn

Kết quả các cuộc nghiên cứu xã hội cho chúng ta một cái nhìn thực tế và khách quan hơn về cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ.

Từ mấy chục năm qua, đã có rất nhiều bài viết trên các phương tiện truyền thông đề cập đến sự thành đạt của người Việt đang sinh sống ở khắp thế giới, nhiều người trong số này đã có những đóng góp không nhỏ trong công cuộc phát triển ở quê nhà. Đa phần những Việt kiều ấy là người đã thành danh ở đất khách, đặc biệt là tại Hoa Kỳ. Mặc dù vậy, con số này không phải là nhiều so với cộng đồng người Việt đang sinh sống tại Mỹ.

Mới đây, một số bài viết của các tác giả ở nước ngoài cũng như kết quả các cuộc nghiên cứu xã hội cho chúng ta một cái nhìn thực tế và khách quan hơn về cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ. Bài viết sau đây tổng hợp từ các nguồn thông tin vừa nói.

Một vài con số


"Nghiên cứu về cộng đồng người Mỹ" ( American Community Survey - ACS ) là bộ phận quan trọng của chương trình điều tra dân số thập niên 2010, do chính phủ Mỹ thực hiện từ năm 2005, với sự tham dự của khoảng ba triệu đơn vị gia cư. Công bố của ACS cách đây hơn một năm cho thấy người Việt đang sống tại Hoa Kỳ chiếm khoảng 10,5% tổng số người Mỹ gốc châu Á, là cộng đồng lớn thứ tư sau người Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines; đông hơn các cộng đồng Nhật Bản, Lào, Pakistan, Campuchia, Thái Lan và Đài Loan. Trong tổng số gần 1,3 triệu người Việt đang sống tại Mỹ thì hơn 50% nhập cư vào nước này từ sau năm 1990.

Nghiên cứu cho thấy người Việt tại Hoa Kỳ là cộng đồng Á châu trẻ thứ hai sau người Ấn Độ với 73,5% dưới 44 tuổi, trong số này có gần một phần tư là thanh thiếu niên dưới 18.

Về mặt xã hội, tài liệu ACS cho chúng ta một số thông tin rất đáng quan tâm. Chẳng hạn về khả năng sinh sản, cứ 1.000 phụ nữ Việt ở Mỹ thì có đến 71,8 lần sinh trong một năm, cao hơn nhiều so với phụ nữ Hàn Quốc (chỉ 45,9 lần). Nhưng điều đáng nói là phụ nữ Việt Nam đứng đầu về tỷ lệ "single mom" với 18,6% không chồng mà có con, vượt xa mức trung bình của phụ nữ các nước Á châu khác ở Mỹ.[*1]

Điều này đặt ra cho các bậc làm cha mẹ người Việt - vốn còn ràng buộc ít nhiều tập quán phương Đông - một sự lo lắng và cần phải quan tâm hơn nữa về vấn đề giáo dục giới tính cho thanh thiếu niên.

Về tổ chức gia đình thì gia đình người Việt đông thứ nhì sau người Philippines, nhưng tỷ lệ gia đình có đầy đủ chồng-vợ lại thấp nhất trong cộng đồng người châu Á. Phải chăng đây là con số biểu thị tình hình ly dị của người Việt thuộc loại cao, qua danh sách số phụ nữ Việt phải cưu mang gia đình (không có đàn ông) xếp hạng nhì sau người Philippines; đặc biệt số đàn ông Việt làm.



Khả năng nói tiếng Mỹ và học vấn chưa cao


Mặc dù cộng đồng người Việt có tỷ lệ đến 79,1% sinh ra tại Mỹ và có cha hay mẹ là dân Mỹ hoặc đã trở thành công dân Mỹ, nhưng về khả năng Anh ngữ thì bảng phân tích cho thấy đây là cộng đồng gìn giữ tiếng quê nhà cao nhất trong sinh hoạt gia đình, chỉ có 11,8% dân Việt nói tiếng Mỹ ở nhà so với 16,9% ở người Hàn hay 53% ở người Nhật. Trong chừng mực, chính điều này đã hạn chế khả năng giao tiếp xã hội khi mà cộng đồng người Việt ở Mỹ có tỷ lệ người kém khả năng Anh ngữ cao nhất, lên đến 55,1% so với 47,6% người Trung Quốc và 48,9% người Hàn Quốc. [2*]

Chính khả năng về ngôn ngữ còn thấp khiến cho cộng đồng người Việt ở Mỹ có tỷ số người học lực dưới trung học nhiều nhất (30%). Con số người Việt tại Mỹ tốt nghiệp cử nhân và có bằng cấp sau đại học cũng thấp nhất trong cộng đồng người Mỹ gốc Á châu (23,5%), dưới mức trung bình của toàn nước Mỹ.

Nghề nghiệp và mức sống


Số liệu về phân bố nghề nghiệp, thu nhập trung bình cho thấy tỷ lệ người Việt ở Mỹ làm nghề lao động xí nghiệp và vận tải hàng hóa cao nhất trong cộng đồng châu Á với 21,0%, so với 10% của người Philippines và Hàn Quốc, hai sắc dân có tỷ lệ hành nghề lao động cao đứng ngay sau Việt Nam.

Cũng theo thống kê được công bố, tỷ lệ người Việt tại Mỹ làm việc trong ngành quản trị và chuyên nghiệp thấp nhất so với những sắc dân gốc châu Á khác với 29,2% so với 60,6% người Ấn (mức cao nhất).

Người Việt ở Mỹ có lợi tức gia đình trung bình hằng năm là 45.980 USD và tỷ lệ nghèo là 14%, chỉ cao hơn cộng đồng người Hàn Quốc (có lợi tức gia đình trung bình 43.195 USD và tỷ lệ nghèo 14,9%). Tất nhiên đây là mức nghèo theo tiêu chuẩn Mỹ: chẳng hạn, một gia đình ba người có một trẻ dưới 18 tuổi được xem là nghèo nếu lợi tức gia đình ít hơn 14.974 USD/năm.

[ Người Việt tỵ nạn có tiền ăn sài ghê lắm chứ, mỗi năm chuyển về VN 9,10 tỷ đôla cơ mà. Tiền đâu mà nhiều vậy, chắc thống kê Census của Mỹ làm sao mà tìm ra nguồn gốc. Mấy ông bà già, ăn ở nhà con cái, không phải đóng tiền này nọ, lại được con cái cung cấp quà cáp ngon lành, nên để dành khư khư tiền ông Clinton, ông Bush và ông Obama, trong túi để cuối năm Tết đến rủ nhau về VN ăn chơi thả dàn.... Những cái đó Census làm sao mà biết được. ]

Trong hoàn cảnh nghèo hoặc khó khăn nhưng người Việt, cũng như đa phần những người gốc châu Á khác, vẫn thích mua nhà hơn là ở nhà thuê. Có 61,3% người Việt sở hữu nhà tại Mỹ, đứng đầu bảng thống kê. Cho dù không ít người Việt làm ăn thành công tại Mỹ sở hữu những căn nhà vài triệu USD, thì trị giá trung bình của gia cư người Việt chỉ ở mức 207.577 USD, thấp hơn nhiều so với các sắc dân châu Á khác ( 300.000 USD ).




Có thể nói, sau mấy chục năm tạo dựng cuộc sống mới nơi xứ người, cộng đồng người Việt tại Mỹ đã có những phát triển tích cực và thành đạt nhất định.

Tuy nhiên, thống kê của ACS cũng đã cho thấy một vài điều đáng lưu ý: tỷ lệ nghèo cao nhất nhì; số lượng người làm nghề lao động cao nhất, tỷ lệ thuận với trình độ học vấn và khả năng Anh ngữ kém nhất; tỷ lệ phụ nữ độc thân sinh con gấp đôi trung bình của người gốc Á châu và gần bắt kịp người Mỹ da trắng.

Đó chính là những vấn nạn cần được các tổ chức xã hội của người Việt quan tâm hầu có những phương án khả thi và hiệu quả để điều chỉnh.

Ông Nguyễn Xuân Vinh, giáo sư danh dự ngành Kỹ thuật không gian của Đại học Michigan - Hoa Kỳ, trong quyển sách về người Việt tại Mỹ đã viết với tất cả tâm tình của mình rằng: "...Tôi mong rằng thế hệ của tôi chỉ là lớp người đi trước đặt những viên đá sơ sài lót đường... Sau này các bạn sẽ đạt được những thành công rực rỡ xây nên một đại lộ thênh thang cho toàn thể những người Việt cùng tiến bước, cho non sông được mở mặt với đời....".

Đó có lẽ cũng là mơ ước của tất cả những người Việt, không chỉ ở đất Mỹ mà ở trên toàn thế giới.

Phạm Thành Sơn

Góp ý của Lê Thị Minh Thu (nam Cali)


[1*] Về tình trạng Single Mom:

Xin bật mí vạch áo cho người xem lưng "ghẻ" là ACS không biết là số "single mom" VN này có rất nhiều single mom giả tạo, nghĩa là ly hôn/ly dị giả để kiếm tiền ( Aid Family Dependent Children) ngoài ra 2 vợ chồng vẫn sống chung với nhau như thường. Nhiều trường hợp các vụ ly hôn giả mạo đã bị cơ quan nhà nước điều tra và phát giác ra tại quận Cam, Nam California.

Ngoài ra, hai người già nếu là vợ chồng thì theo luật Mỹ thì 2 vợ chồng ăn tiền già (SSI) sẽ được ít hơn là 2 người độc thân nên họ tách ra làm thành 2 "hộ". Tên tuổi theo kiểu cũ của người Việt là 2 người lấy nhau thì người nào vẫn giữ tên họ của người nấy cảnh sát HK làm sao mà tìm ra. Vì vậy ACS cứ tưởng họ là 2 người độc thân.

[2*] Vấn đề khả năng Anh Ngữ:

Vì đa số người Việt tỵ nạn muốn sống chung với nhau như trong những "ghettos" của người da đen và người Mễ, tổ chức các chợ búa, cộng đoàn Công Giáo, Phật Giáo, với những nhà thờ, chùa chiền, những cộng đoàn thân hữu này nọ sống hoàn toàn riêng rẽ xa cách với xã hội bên ngoài, tất cả chỉ nói tiếng Việt không thôi, và không liên hệ hoạt động với cộng đồng xã hội của người địa phương, với mục đích cao cả là bảo tồn văn hoá cổ truyền.

Có những người VN mình định cư tại Mỹ hơn 20 năm mà chỉ biết lõm bõm vài ba tiếng "hi! ba, gút bai, gút mo ninh" mà thôi, vì sự thật họ không bao giờ liên lạc với người Mỹ cả, đi đâu đều phải nhờ người thông dịch. Dân trí càng thấp càng chậm tiến thì các người lãnh đạo tinh thần càng thích vì họ muốn được phục vụ và tung hô như ngày xưa ở VN.

[3*] Vấn đề lợi tức:

ACS đâu có biết là đa số những Việt sang sau năm 1992 đều thích làm ăn riêng - vì chưa/không đủ tiếng Anh và nhất là khả năng chuyên môn đi làm trong các hãng xưởng - (đặc biệt các công xưởng sản xuất của Mỹ đã bị chuyển ra ngoại quốc (outsourcing) rất nhiều làm tình trạng thất nghiệp tăng trên 10%.). Người VN mình đã mở trên 200,000 tiệm Nail và rất nhiều tiệm PHỞ trên toàn nước Mỹ. Xin lỗi phải nói là người VN chúng ta thích tiêu sài tiền mặt quen rồi nên hay quên khai báo, nói toạc móng heo là trốn thuế cho nên lợi tức thua các sắc dân khác, vì vậy Census của Mỹ làm sao tìm ra con số chính xác được.

Gần đây với đà của du sinh trong nước sang Mỹ du học, họ đem theo rất nhiều tiền bạc từ gia đình ở VN đi theo, mua nhà, mua xe, mua cơ sở thương mại làm điểm tựa lớn cho tương lai cho cả gia đình nếu VN thay đổi chế độ, thì họ đã có chỗ dọt sang Mỹ để định cư rồi. Nhiều gia đình đã có thẻ xanh theo diện đoàn tụ, nhưng vẫn thường trú tại VN vì có cơ sở làm ăn lớn tại VN. Nhiều người chúng ta còn nhớ trường hợp ông TT Phi Luật Tân Ferdinand Marcos cũng gửi tại Mỹ một gia tài khổng lồ 6 tỷ Mỹ Kim nhưng vì không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ số tiền nên đã bị nhà nước Mỹ xiết khi ông TT này chết năm 1986. Than ôi đúng là của thiên trả địa.