5 thứ "trông vậy mà không phải vậy" tại Hoa Kỳ

Matt Brownell/Mạch Nâu Ng. phỏng dịch

Ai cũng biết là "thuốc giả" (placebo) nhiều khi dùng trong y khoa chữa được nhiều bệnh là nhờ đánh trúng tâm lý bệnh nhân. Chỉ với ý nghĩa là thuốc đó sẽ chữa lành bệnh thì bệnh nhân đã tự chiến thắng và khỏi bệnh. Thí dụ như một người nhức đầu nghĩ rằng uống một viên Advil sẽ hết nhức đầu thì có thể uống vào 1 viên bọc đường có hình dáng giống như viên advil thì sẽ khỏi bệnh nhức đầu. Kiểu chữa bệnh hiệu quả như vậy đã làm cho toán nghiên cứu y khoa oa Kỳ suy nghĩ để tìm ra một cách chữa bệnh hữu hiệu không cần thuốc như hiện nay.

Những viên thuốc giả (placebo) đâu phải chỉ hạn chế trong ngành y khoa vì trong đời sống hàng ngày hiện nay chúng ta cũng thấy những vật dụng hay dịch vụ hiện hữu nhưng không có hữu dụng gì cả "trông vậy mà không phải vậy"

Thay vì thấy vật dụng hay dịch vụ không hoàn thành nhiêm vụ thì phải khiếu nại, nhưng chúng ta lại bỏ đi cứ nghĩ rằng cái nút mà chúng ta vừa nhấn chắc chắn sẽ thi hành những gì được chỉ định phải làm. Nếu nút nhấn "đóng cửa thang máy" không làm việc hữu hiệu chúng ta vẫn tìm ra một lý do để biện bạch nó đã làm đúng như vậy.

David McRaney, tác giả cuốn sách "YOU ARE NOT SO SMART" (bạn không thông mình đến thế đâu!) viết:

"Đừng nghĩ rằng sự tự lừa dối mình là theo ý chí sáng suốt. Chúng ta luôn luôn tự nghĩ ra một câu chuyện mà ta tin để từ đó cắt nghĩa ra cái hành động mà chúng ta không hiểu. Chúng ta hay dựa vào những gì đã xẩy ra để quyết đoán rằng sự việc chăc chắn sẻ xẩy ra như vậy trong tương lai và do đó chúng ta đương nhiên học cách nối kết nguyên nhân và hệ quả"

Nói một cách khác là nếu cái nút "đóng cửa" trong cầu thang máy không đóng cửa trrong vòng 20 giây thì chúng ta vẫn tìm cách bào chữa là chúng ta đã làm cái gì đó sai trái chăng. Cũng giống như người uống viên bọc đường với nhãn hiệu khi tự nhiên hết nhức đầu sau 1 vài giờ, thì người đó đã tin tuởng mạnh mẽ là viên "thuốc bọc đường " ADVIL kia đã chữa bệnh nhức đầu.

Sau đây là một vài thí dụ :

1.- Nút "đóng cửa trong cầu thang máy (The Elevator "Close Doors" Button)


Cái nút với nhãn hiệu "đóng cửa" trong cầu thang máy không bao giờ đóng cửa cầu thang máy cả chỉ là một nút giả dùng cho nhân viên bảo trì hay "cứu cấp" dùng với 1 chìa khoá. Tất cả những nút nhấn "đóng cửa" như vậy trong những cầu thang máy làm tại Hoa kỳ đều là giả sau khi luật "Americans with Disabilities Act" ra đời. Thay vì loại bỏ những nút nhấn như vậy, họ cứ để cho mọi người cứ tha hồ nhấn và nghĩ sao thì nghĩ để tiết kiệm được một số tiền khổng lồ.

2.- "HD" TV


Chúng ta luôn luôn tự nghĩ rằng cứ mua máy truyền hình với mác "HD "High Definition" là đài nào cũng sẽ có hình ảnh rõ ràng hơn. Thật sự là chỉ có một số đài có HD mà thôi, và còn nếu khách hàng không mua thêm dịch vụ "HD" của các ông ty Truyền Hình (Cable, Direct TV hay DISH) thì không có đài nào "HD" cả.

3.- Nút nhấn cho người đi bộ (Walk Signal Buttons)


Tại hầu hết các thành phố trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều có những nút nhấn dành cho người bộ hành đổi đèn đỏ sang đèn xanh để qua đường. Sự thật là chuyển vận và điều hành các đèn xanh đèn đỏ đều được điều khiển tại các trung tâm giao thông của thành phố tuỳ theo giao lượng của xe cộ tại mỗi ngã tư. Nhiều thành phố còn gắn bộ phận tự động được lập trình riêng biệt cho các xe cứu hỏa hay cảnh sát để đèn đỏ được đổi thành đèn xanh cho các loại xe này di chuyển dễ dàng đi cứu cấp nữa. Thành phố lớn nhất và đông dân nhất tại Hoa Kỳ là New York nói là từ 7 năm nay họ đã không dùng hệ thống ấn nút đèn đường nữa và thay thế bằng hệ thống tự động. Để tiết kiệm họ vẫn để các nút đó cho khách bộ hành tự nhiên bấm cho "vui" và cũng chẳng hại đến ai cả.

4.- Giầy làm cho thon đùi và nhỏ mông (Butt-Toning Shoes)


Trong trường hợp nút "đóng cửa cầu thang máy và "nút nhấn" của khách bộ hành bị "về hưu" thì là do kỹ thuật tân tiến, tuy nhiên các đôi giầy được hãng Reebok quảng cáo sẽ làm cho đùi thon lại và mông nhỏ lại hơn thì đó là một vụ quảng cáo "sạo" để chiêu dụ khách hàng, chứ không chứng minh được. Cơ quan FTC của Hoa Kỳ đã phạt hãng Reebok $25 triệu Mỹ Kim cho vụ quảng cáo láo và còn cấm hãng này tung ra những quảng cá tương tự trong tương lai nữa.

Báo USA TODAY năm ngoái có đăng bài của một giáo sư Đại Học Y Khoa nói là đó là quảng cáo thất thiệt vì giầy đó chỉ làm mất cân bằng gân gót chân mà thôi.

5.- Máy điều chỉnh nhiệt độ trong văn phòng (Office Thermostats)


Chúng tôi không muốn làm thất vọng các bạn chứ những công ty lớn không bao giờ muốn để cho nhân viên muốn điều chỉnh nhiệt độ trong phòng làm việc tùy thích cả. Nhưng nếu họ lấy máy đó đi hay khoá lại thì bị khiếu nại om sòm ngay.

Để giải quyết họ đã giải mã các máy đó để trở thành vô dụng, nhưng vẫn còn để y như cũ.

Ông Raney nói: "Tại nhiều văn phòng, và ngay tại các chung cư, máy điều hoà không khí trong phòng không hoạt động riêng rẽ mà được điều khiển chung tại một trung tâm bảo trì. Các máy ĐHKK gắn tại các căn phòng chỉ là những thứ trò chơi để lừa nhân viên văn phòng và khách hàng cư ngụ chung cư mà thôi. Những trò chơi (toys) hoạt động như máy ĐHKK thật, làm cho những người sử dụng có cảm tưởng là máy đang hoạt động thực sự.

Khi bị phóng viên nhà báo chất vấn thì các anh chuyên viên điện lạnh HVAC công nhận là đại đa số cái máy ĐHKK chỉ là những đô trang sức mà thôi. Theo thống kê của báo WSJ thì 90% các máy điều hoà không khí tại các chung cư và văn phòng đều là giả (fake)